زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

منشأ استثمار





به بهره‌کشی به ناحق از دیگران استثمار می‌گویند. در این مقاله به منشأ این پدیده پرداخته می‌شود.


۱ - ضرورت بهره‌گیری متقابل انسان‌ها



خداوند انسان‌ها را جهت پیمودن مسیر تکاملی و عدم طغیان و سرکشی، محتاج همدیگر و دارای قوا و استعدادهای گوناگون آفریده‌است، زیرا یکسانی، ویرانی و رکود
[۲] الفرقان، ج‌۲۵، ص‌۳۱۱.
و نابودی زندگی را در پی دارد.
[۳] فی ظلال القرآن، ج‌۵، ص‌۳۱-۸۷.

این امر ضرورت بهره‌گیری و استخدام متقابل انسان‌ها را قطعی و اجتناب‌ناپذیر می‌سازد:
«اَهُم یَقسِمونَ رَحمَتَ رَبِّکَ نَحنُ قَسَمنا بَینَهُم مَعیشَتَهُم فِی الحَیوةِ الدُّنیا و رَفَعنا بَعضَهُم فَوقَ بَعض دَرَجت لِیَتَّخِذَ بَعضُهُم بَعضًا سُخریًّا... = آیا آنان‌اند که رحمت پروردگارت را قسمت می‌کنند؟ ما (وسائل) معاش آنان را در زندگی دنیا میانشان تقسیم کرده‌ایم و برخی از آنان را از (نظر) درجات بالاتر از بعضی (دیگر) قرار داده‌ایم، تا بعضی از آن‌ها بعضی (دیگر) را در خدمت گیرند...».
بنابراین، تسخیر و بهره‌کشی متقابل و عادلانه و در جهت صلاح و نظم جامعه
[۵] مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۷۲.
و ساختن تمدن بشری امری فطری است و مزایای همگانی تسخیر همگانی را ضروری می‌سازد.
از نظر علامه طباطبایی ، اصل استخدام و بهره‌کشی متقابل به تشکیل اجتماع تعاونی و عدالت اجتماعی و رسیدن هر صاحب حقی به حق خود منتهی می‌شود و این مصالحه دائمی که ضامن حفظ و ترقی جامعه و عدم تباهی آن است از فضل خدا ناشی می‌شود:
«... لَولا دَفعُ اللّهِ النّاسَ بَعضَهُم بِبَعض لَفَسَدَتِ الاَرضُ و لکِنَّ اللّهَ ذو فَضل عَلَی‌العلَمین» .

۲ - زمینه‌های پیدایش بی عدالتی در رابطه انسان‌ها



ولی چون اصل استخدام و بهره‌کشی، ریشه در طبیعت بشری دارد و اضطرار او را به عدالت اجتماعی سوق داده‌است هرگاه اضطرار منتفی شود و او بتواند بدون بهره‌دهی به دیگران، آنان را به خدمت گیرد چنین خواهد کرد و پدیده برده‌داری و نظایر آن گواه وجود چنین طبع سرکشی
[۱۲] ‌ المیزان، ص‌۳۴۱‌-۳۴۴.
است و همین روحیه استثماری موجب بهره‌کشی زورمندان از ضعیفان و پیدایش منازعه در میان انسان‌ها می‌شود ، از همین روی انسان در کلام الهی بسیار ستمکار و نادان: «اِنَّه کانَ ظَلومًا جَهولا»، ناسپاس:«اِنَّ الاِنسنَ لَظَلومٌ کَفّار»، طغیانگر و سرکش:«اِنَّ الاِنسنَ لَیَطغی • اَن رَءاهُ استَغنی» و بسیار حریص :«اِنَّ الاِنسنَ خُلِقَ هَلوعا» خوانده‌شده‌است.
از سوی دیگر امکانات و ثروت فراوان نیز زمینه استثمار و بهره‌کشی و ستم را فراهم می‌سازد
[۲۰] التحریروالتنویر، ج‌۲۵ ص‌۹۲.
:
«و لَو بَسَطَ اللّهُ الرِّزقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوا فِی الاَرضِ و لکِن یُنَزِّلُ بِقَدَر ما یَشاءُ اِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبیرٌ‌بَصیر».

۳ - عناوین مرتبط



استثمار (قرآن)استثمار برده (قرآن)استثمار بنی اسرائیل (قرآن)استثمار در جاهلیت (قرآن)استثمار در عصر جاهلیت (قرآن)استثمار زناناستثمار زنان (قرآن)استثمارگران (قرآن)عدم مشروعیت استثمارزمینه استثمار (قرآن)نجات از استثمار (قرآن)

۴ - فهرست منابع



الاقتصاد الاسلامی؛ اقتصادنا؛ انقلاب تکاملی اسلام؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ ترتیب کتاب العین؛ تفسیر التحریر و التنویر؛ تفسیر المراغی؛ تفسیر المنار؛ تفسیر من وحی القرآن؛ تفسیر نمونه؛ تهذیب الاحکام؛ جامع‌البیان عن تأویل آی القرآن؛ رسالة‌الاسلام؛ غررالحکم و دررالکلم؛ الفرقان فی تفسیر القرآن؛ فرهنگ اصطلاحات معاصر؛ فرهنگ فارسی؛ فقه القرآن، راوندی؛ فی ظلال القرآن؛ کشف‌الاسرار و عدة الابرار؛ لسان‌العرب؛ مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن؛ معجم مقاییس‌اللغه؛ مفردات الفاظ القرآن؛ المیزان فی‌تفسیر‌القرآن.

۵ - پانویس


 
۱. المیزان، ج‌۱۸، ص‌۱۰۰.    
۲. الفرقان، ج‌۲۵، ص‌۳۱۱.
۳. فی ظلال القرآن، ج‌۵، ص‌۳۱-۸۷.
۴. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۲.    
۵. مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۷۲.
۶. المیزان، ج‌۲، ص‌۴۰۹‌-۴۱۱.    
۷. المیزان، ج‌۱۸، ص‌۱۰۰.    
۸.المیزان، ج‌۲، ص‌۱۱۷.    
۹. بقره/سوره۲، آیه۲۵۱.    
۱۰. المیزان، ج‌۲، ص‌۱۱۶‌-۱۱۷.    
۱۱. المیزان، ج‌۶، ص‌۳۴۱.    
۱۲. ‌ المیزان، ص‌۳۴۱‌-۳۴۴.
۱۳. المیزان، ج‌۳، ص‌۲۵۰.    
۱۴. احزاب/سوره۳۳، آیه۷۲.    
۱۵. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۴.    
۱۶. علق/سوره۹۶، آیه۶.    
۱۷. علق/سوره۹۶، آیه۷.    
۱۸. معارج/سوره۷۰، آیه۱۹.    
۱۹. المیزان، ج‌۲، ص‌۱۱۷.    
۲۰. التحریروالتنویر، ج‌۲۵ ص‌۹۲.
۲۱. المیزان، ج‌۱۸، ص‌۵۶-۶۹‌.    
۲۲. شوری/سوره۴۲، آیه۲۷.    


۶ - منبع



دائرة المعارف قرآن کریم، برگرفته از مقاله «استثمار».    



آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.